ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಹಾಗೂ ವಿಮರ್ಶಾ ಲೋಕದ ಅಗ್ರಗಣ್ಯ ಚೇತನ ಕೀರ್ತಿನಾಥ ಕುರ್ತಕೋಟಿ ಅವರ ಜನ್ಮದಿನ ನಮ್ಮೆಲ್ಲರ ಕಣ್ತೆರೆಸುವ ದಿನವಾಗಬೇಕು. ಮಹಾನ್ ಸಾಧಕರ ಹುಟ್ಟುಹಬ್ಬದಂದು ಅವರ ಬೌದ್ಧಿಕ ಚಿಂತನೆಗಳನ್ನು ಮೈಗೂಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಗಟ್ಟಿ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ನಾವು ಬೆಳೆಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಕೀರ್ತಿನಾಥ ಕುರ್ತಕೋಟಿಯವರು ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ವಿಮರ್ಶೆಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಹೊಸ ಆಯಾಮವನ್ನು ನೀಡಿದ ಮೇರು ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ. ಧಾರವಾಡದ ‘ಮನೋಹರ ಗ್ರಂಥಮಾಲೆ’ಯ ಅಟ್ಟ ಅಕ್ಷರಶಃ ಒಂದು ಜ್ಞಾನದ ಮಹಾಮನೆಯಾಗಿತ್ತು. ಆ ಅಟ್ಟದ ಮೇಲಿನ ಬೌದ್ಧಿಕ ಹರಟೆಗಳು ಇಡೀ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದ ದಿಕ್ಕನ್ನೇ ಬದಲಿಸಿದವು. ಕುರ್ತಕೋಟಿಯವರು ಆ ಜ್ಞಾನದ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವಾಗಿದ್ದರು. ಭಾರತೀಯ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಅನ್ನ, ಔಷಧ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಉಚಿತವಾಗಿ ನೀಡಬೇಕು ಎಂಬ ಉದಾತ್ತ ನಿಯಮವಿದೆ. ಕುರ್ತಕೋಟಿಯವರು ಈ ನಿಯಮವನ್ನು ಚಾಚೂತಪ್ಪದೆ ಪಾಲಿಸಿದರು. ಅಪಾರ ಪಾಂಡಿತ್ಯವಿದ್ದರೂ ಅವರು ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರಿಂದ ಅಂತರವನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳುವ ಗೋಜಿಗೆ ಹೋಗಲಿಲ್ಲ. ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಕಿರಿಯ ಲೇಖಕನನ್ನು, ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯನ್ನು ಅವರು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ತಮ್ಮ ಜ್ಞಾನದ ತೆಕ್ಕೆಗೆ ಸೆಳೆದುಕೊಂಡರು.
ಅವರ ಸ್ಮರಣಶಕ್ತಿ ಅತ್ಯಂತ ಅಗಾಧವಾಗಿತ್ತು. ಒಮ್ಮೆ ದ.ರಾ. ಬೇಂದ್ರೆಯವರ ಕವನದ ಸಾಲುಗಳು ನಾಟಕದ ಪ್ರದರ್ಶನದ ವೇಳೆ ಕೈಬಿಟ್ಟುಹೋದಾಗ, ಕುರ್ತಕೋಟಿಯವರು ತಮ್ಮ ಅದ್ಭುತ ಪ್ರತಿಭೆಯಿಂದ ಆ ಸಾಲುಗಳನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದರು. ಬೇಂದ್ರೆಯವರೇ ಆ ಸಾಲುಗಳನ್ನು ನೋಡಿ ಬೆರಗಾಗುವಷ್ಟು ತಾದಾತ್ಮ್ಯತೆ ಕುರ್ತಕೋಟಿಯವರಲ್ಲಿತ್ತು. ಪಂಪ, ಕುಮಾರವ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ಬೇಂದ್ರೆಯವರ ಕಾವ್ಯಶಕ್ತಿ ಅವರ ರಕ್ತದ ಕಣಕಣದಲ್ಲೂ ಹರಿಯುತ್ತಿತ್ತು. ಕೃತಿಯೊಂದನ್ನು ಓದುವುದೆಂದರೆ ಆ ಕಾಲದ ಜನರ ಮನಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು, ಸಮಾಜದ ಸ್ಥಿತ್ಯಂತರಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪಲ್ಲಟಗಳನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಎಂಬ ಸತ್ಯವನ್ನು ಅವರು ನಮಗೆ ಕಲಿಸಿದರು.
ವಿಮರ್ಶೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಕುರ್ತಕೋಟಿಯವರು ಅದ್ಭುತ ನಾಟಕಕಾರರೂ ಆಗಿದ್ದರು. ‘ಆಮನಿ’, ‘ಸ್ವಪ್ನದರ್ಶಿ’, ‘ಚಂದ್ರಗುಪ್ತ’ದಂತಹ ಶ್ರೇಷ್ಠ ನಾಟಕಗಳು ಅವರ ಸೃಜನಶೀಲತೆಯ ಉತ್ತುಂಗವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ. ವಿಮರ್ಶೆ ಎಂಬುದು ಕೃತಿಯೊಂದಿಗಿನ ಅತ್ಯಂತ ಜೀವಂತ ಸಂವಾದ ಎಂದು ಅವರು ನಂಬಿದ್ದರು. ತಮ್ಮ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುವ ಮುನ್ನ ಅಟ್ಟದ ಮೇಲಿನ ಹತ್ತಾರು ಜನರಿಗೆ ಓದಿ ಹೇಳಿ, ಆ ಆನಂದವನ್ನು ಎಲ್ಲರೊಂದಿಗೆ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವ ಅವರ ದೊಡ್ಡಗುಣ ಅನನ್ಯವಾದದ್ದು. ಸಂಸ್ಕೃತ, ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಐದಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಭಾಷೆಗಳ ಮೇಲೆ ಅವರಿಗೆ ಅಸಾಧಾರಣ ಹಿಡಿತವಿತ್ತು. ಪ್ರಾಚೀನ ದೇವಾಲಯಗಳ ಶಿಲ್ಪಕಲೆಯ ರಹಸ್ಯಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು, ಸಾಮಾನ್ಯ ಹಳ್ಳಿಯ ರಂಗೋಲಿಯವರೆಗೂ ಅವರು ಅಧಿಕಾರಯುತವಾಗಿ ಮಾತನಾಡಬಲ್ಲವರಾಗಿದ್ದರು.
ಇಂದಿನ ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ವಿಮರ್ಶಾ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಒಮ್ಮೆ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಗಮನಿಸಿ. ವಿಮರ್ಶೆ ಎಂಬುದು ಇಂದು ವ್ಯಕ್ತಿಗತ ನಿಂದನೆ ಅಥವಾ ಹೊಗಳುಭಟರ ಸ್ತುತಿಪಾಠವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಕೃತಿಯ ಆಳಕ್ಕೆ ಇಳಿದು, ಅದರ ಸತ್ವವನ್ನು ಹಿಂಡಿ ತೆಗೆಯುವ ತಾಳ್ಮೆ ಇಂದಿನ ಬಹುಪಾಲು ಜನರಿಗಿಲ್ಲ. ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣಗಳ ಸದ್ದುಗದ್ದಲದಲ್ಲಿ ನಿಜವಾದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಚಿಂತನೆ ಕಳೆದುಹೋಗುತ್ತಿದೆ. ಕ್ಷಿಪ್ರ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯ ಹಪಾಹಪಿಗೆ ಬಿದ್ದಿರುವ ಹೊಸ ತಲೆಮಾರು, ಅಧ್ಯಯನಶೀಲತೆಯಿಂದ ಮುಖ ತಿರುಗಿಸುತ್ತಿದೆ. ಇಂತಹ ಬೌದ್ಧಿಕ ದಾರಿದ್ರ್ಯದ ನಡುವೆ ಕುರ್ತಕೋಟಿಯವರ ತೀಕ್ಷ್ಣ ಚಿಂತನೆಗಳು ನಮಗೆ ದಾರಿದೀಪವಾಗಬಲ್ಲವು. ನಾವು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿರುವ ಓದಿನ ಶಿಸ್ತನ್ನು, ವಿಮರ್ಶೆಯ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆಯನ್ನು ಮರಳಿ ತರಲು ಅವರ ಬರಹಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಬಲ ಅಸ್ತ್ರಗಳಾಗಿವೆ.
’ಉರಿಯ ನಾಲಗೆ’ ಅಂಕಣದ ಮೂಲಕ ಅವರು ಜನಸಾಮಾನ್ಯರ ಬದುಕಿಗೆ ಹತ್ತಿರವಾದರು. ಅತ್ಯಂತ ಗಂಭೀರವಾದ ತಾತ್ವಿಕ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರಿಗೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ಅರ್ಥವಾಗುವಂತೆ ಹೇಳುವ ಕಲೆ ಅವರಿಗೆ ಕರಗತವಾಗಿತ್ತು. ಸಂಪೂರ್ಣ ಮುಕ್ತ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಕೃತಿಯನ್ನು ಕೃತಿಯಾಗಿಯೇ ನೋಡುವ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆ ಅವರಲ್ಲಿತ್ತು. ಭಾರತೀಯ ಕಾವ್ಯಮೀಮಾಂಸೆ ಮತ್ತು ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ವಿಮರ್ಶಾ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳೆರಡನ್ನೂ ಆಳವಾಗಿ ಅರಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಅವರು, ಕನ್ನಡದ ಮಣ್ಣಿಗೆ ಹೊಂದುವಂತಹ ವಿಮರ್ಶಾ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದರು. ಬದುಕಿನ ಕೊನೆಯ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಎದುರಾದ ಭೀಕರ ಕೌಟುಂಬಿಕ ದುರಂತಗಳನ್ನು, ಮಕ್ಕಳ ಸಾವನ್ನು ಅವರು ಅತ್ಯಂತ ಸ್ಥಿತಪ್ರಜ್ಞತೆಯಿಂದ ಎದುರಿಸಿದರು. ಆ ದಾರ್ಶನಿಕ ನಿಲುವು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರಿಗೂ ಪಾಠವಾಗಬೇಕು.
ಕುರ್ತಕೋಟಿಯವರ ಜನ್ಮದಿನದ ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ನಾವು ಕೆಲವು ಸ್ಪಷ್ಟ ಹಾಗೂ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಹೆಜ್ಜೆಗಳನ್ನು ಇಡಬೇಕಾಗಿದೆ:
ಒಂದನೆಯದಾಗಿ, ನಮ್ಮ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಗಂಭೀರವಾದ ಸಾಹಿತ್ಯ ವಿಮರ್ಶೆಯನ್ನು ಒಂದು ಪ್ರಧಾನ ವಿಷಯವಾಗಿ ಕಲಿಸಬೇಕು. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಮುಕ್ತವಾಗಿ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುವ, ತಾರ್ಕಿಕವಾಗಿ ಯೋಚಿಸುವ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ನೀಡಬೇಕು.
ಎರಡನೆಯದಾಗಿ, ನಾಡಿನ ಸಾಹಿತ್ಯ ವೇದಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೃತಿಗಳ ಕುರಿತು ನಿರ್ದಾಕ್ಷಿಣ್ಯವಾದ, ಮುಕ್ತವಾದ ಬೌದ್ಧಿಕ ಚರ್ಚೆಗಳು ನಡೆಯಬೇಕು. ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವ ‘ಅಟ್ಟ’ದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ನಾವು ಮರುಸೃಷ್ಟಿಸಬೇಕು. ಲೇಖಕ ಮತ್ತು ಓದುಗನ ನಡುವೆ ಗಟ್ಟಿಮುಟ್ಟಾದ ಸೇತುವೆ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಬೇಕು.
ಮೂರನೆಯದಾಗಿ, ಯುವ ಜನತೆಗೆ ಕುರ್ತಕೋಟಿಯವರ ಚಿಂತನೆಗಳನ್ನು ತಲುಪಿಸುವ ಕೆಲಸವಾಗಬೇಕು. ಅವರ ನಾಟಕಗಳನ್ನು ರಂಗಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಪ್ರಯೋಗಿಸಬೇಕು. ಅವರ ವಿಮರ್ಶಾ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳನ್ನು ಇಂದಿನ ತಲೆಮಾರಿಗೆ ಅರ್ಥವಾಗುವ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ, ಇಂದಿನ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಮೂಲಕ ಮರುಸೃಷ್ಟಿಸಬೇಕು.
ನಾಲ್ಕನೆಯದಾಗಿ, ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಓದುಗನೂ ತನ್ನದೇ ಆದ ವಿಮರ್ಶಾ ಪ್ರಜ್ಞೆಯನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಓದಿದ್ದನ್ನು ಒರೆಗೆ ಹಚ್ಚುವ, ತರ್ಕಬದ್ಧವಾಗಿ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುವ ಬೌದ್ಧಿಕ ದಿಟ್ಟತನವನ್ನು ನಾವೆಲ್ಲರೂ ಕರಗತ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಕುರುಡು ನಂಬಿಕೆಗಳನ್ನು ಧಿಕ್ಕರಿಸಿ, ಸತ್ಯವನ್ನು ಶೋಧಿಸುವ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯನ್ನು ನಾವು ಯುವಜನತೆಯಲ್ಲಿ ಬಿತ್ತಬೇಕಾಗಿದೆ.
ಕೀರ್ತಿನಾಥ ಕುರ್ತಕೋಟಿ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಚರಿತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಭದ್ರವಾದ ಮೈಲಿಗಲ್ಲು. ಅವರ ಚಿಂತನೆಗಳು ಕಾಲದ ಹಂಗನ್ನು ಮೀರಿದವು. ಸಮಾಜವನ್ನು ಎಚ್ಚರಿಸುವ, ಭಾಷೆಯ ಘನತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಮತ್ತು ಮನುಷ್ಯನ ಅಂತಃಕರಣವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಅದ್ಭುತ ಶಕ್ತಿ ಅವರ ಬರಹಗಳಿಗಿದೆ. ಈ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ನಾವು ನಮ್ಮದಾಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಅವರ ಜನ್ಮದಿನದಂದು ನಾವು ಮಾಡಬೇಕಾದ ನಿಜವಾದ ಗೌರವ ಸಮರ್ಪಣೆ ಎಂದರೆ, ಅವರ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಪ್ರಜ್ಞೆಯನ್ನು ನಮ್ಮೊಳಗೆ ಜಾಗೃತಗೊಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು.
ಶಿವರಾಜ ಸೂ. ಸಣಮನಿ, ಮದಗುಣಕಿ
