ಷೇಕ್ಸ್ಪಿಯರ್ ಒಮ್ಮೆ “ಹೆಸರಿನಲ್ಲೇನಿದೆ?” ಎಂದು ಕೇಳಿರಬಹುದು. ಆದರೆ, ಭಾರತೀಯ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಆತನ ಈ ಪ್ರಶ್ನೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಅಪ್ರಸ್ತುತವಾಗುತ್ತದೆ. ಏಕೆಂದರೆ, ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಹೆಸರು ಕೇವಲ ವ್ಯಕ್ತಿ ಅಥವಾ ಸ್ಥಳದ ಭೌಗೋಳಿಕ ಗುರುತಲ್ಲ; ಅದೊಂದು ಸಾಮಾಜಿಕ ಶ್ರೇಣೀಕರಣದ ಕರಾಳ ಶಾಸನ. ತಲೆಮಾರುಗಳ ಶೋಷಣೆಯ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಹೊತ್ತೊಯ್ಯುವ ವಾಹಕವದು. ನಮ್ಮ ಅಕ್ಷರ ದೇಗುಲಗಳಾದ ಶಾಲೆಗಳು ಸಮಾನತೆಯ ಪ್ರಯೋಗಶಾಲೆಗಳಾಗಬೇಕು ಎಂಬುದು ಸಂವಿಧಾನದ ಆಶಯ. ಆದರೆ, ಇಂದಿಗೂ ಕರ್ನಾಟಕದ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಶಾಲೆಗಳ ನಾಮಫಲಕಗಳು ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆಯ ಕಹಿಯನ್ನು ಉಗುಳುತ್ತಿರುವುದು ನಮ್ಮ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ವಿಪರ್ಯಾಸ.
ಇದಕ್ಕೆ ಜೀವಂತ ಸಾಕ್ಷಿ—ಕಲಬುರಗಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸೇಡಂ ತಾಲೂಕಿನ ಕಡಚರ್ಲ ಗ್ರಾಮದ “ಸರಕಾರಿ ಕಿರಿಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆ, ಹರಿಜನ ವಾಡಾ”. ಕೇವಲ ಕಡಚರ್ಲ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಕಲ್ಯಾಣ ಕರ್ನಾಟಕ ಸೇರಿದಂತೆ ರಾಜ್ಯದ ಅನೇಕ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರಿ ದಾಖಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಇಂದಿಗೂ ಶಾಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಅಂಗನವಾಡಿಗಳು ‘ಹರಿಜನ ವಾಡಾ’, ‘ಹರಿಜನ ಕೇರಿ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದಲೇ ಉಸಿರಾಡುತ್ತಿವೆ.
ಭಾಷೆ ಎಂಬ ರಾಜಕೀಯ ಅಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಹಿಂಸೆ
ಭಾಷೆಗೂ ಶೋಷಣೆಗೂ ಇರುವ ನಂಟಿನ ಬಗ್ಗೆ ಆಫ್ರಿಕನ್-ಅಮೆರಿಕನ್ ಚಿಂತಕ ಜೇಮ್ಸ್ ಬಾಲ್ಡ್ವಿನ್ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ, “ಭಾಷೆ ಕೇವಲ ಸಂವಹನದ ಮಾಧ್ಯಮವಲ್ಲ; ಅದೊಂದು ರಾಜಕೀಯ ಅಸ್ತ್ರ ಹಾಗೂ ಅಧಿಕಾರದ ದ್ಯೋತಕ.” ಅಂದರೆ, ಆಳುವ ವರ್ಗವು ತಾನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ ಭಾಷೆಯ ಮೂಲಕವೇ ಶೋಷಿತರನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. ನೊಬೆಲ್ ಪುರಸ್ಕೃತೆ ಟೋನಿ ಮಾರಿಸನ್ ಇದೇ ಆಶಯವನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಕಟುವಾಗಿ, “ಶೋಷಕ ಭಾಷೆ ಹಿಂಸೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವುದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ; ಆ ಭಾಷೆಯೇ ಒಂದು ಹಿಂಸೆ” ಎಂದು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಲೇಖಕ ಜಾರ್ಜ್ ಆರ್ವೆಲ್ ತನ್ನ ‘ನೈನ್ಟೀನ್ ಏಟಿ-ಫೋರ್’ (1984) ಕಾದಂಬರಿಯಲ್ಲಿ ‘ನ್ಯೂಸ್ಪೀಕ್’ (Newspeak) ಎಂಬ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಡುತ್ತಾನೆ. ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಪದಗಳ ಅರ್ಥವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುವ ಮೂಲಕ ಮನುಷ್ಯನ ಚಿಂತನೆಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ತನ್ನ ಗುಲಾಮಗಿರಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಆತ ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ. ನಮ್ಮೂರಿನ ಶಾಲಾ ನಾಮಫಲಕಗಳಲ್ಲಿ ರಾರಾಜಿಸುತ್ತಿರುವ ಜಾತಿವಾಚಕ ಶಬ್ದಗಳು ಮಾಡುವುದು ಇದನ್ನೇ. ಆ ಪದಗಳು ಶೋಷಿತ ಸಮುದಾಯದ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಕೀಳರಿಮೆಯ ಜೈಲಿನಲ್ಲಿ ಅರಿವಿಗೆ ಬಾರದಂತೆ ಬಂಧಿಸಿಡುತ್ತವೆ.
’ಹರಿಜನ’ ಮತ್ತು ‘ವಾಡಾ’: ಕರುಣೆಯ ಸೋಗಿನಲ್ಲಿರುವ ಕ್ರೌರ್ಯ
ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿಯವರು ಅಸ್ಪೃಶ್ಯರನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಗೆ ತರುವ ಸದುದ್ದೇಶದಿಂದ ‘ಹರಿಜನ’ (ದೇವರ ಮಕ್ಕಳು) ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿರಬಹುದು. ಆದರೆ, ಡಾ. ಬಿ.ಆರ್. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರು ಈ ಪದವನ್ನು ಕಟುವಾಗಿ ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದರು. “ನಮಗೆ ಕರುಣೆ ಬೇಡ, ಹಕ್ಕುಗಳು ಬೇಕು. ‘ದೇವರ ಮಕ್ಕಳು’ ಎಂಬ ಹಣೆಪಟ್ಟಿ ನಮ್ಮ ಮೇಲಿನ ದೌರ್ಜನ್ಯವನ್ನು ಮರೆಮಾಚುವ ಕಾವ್ಯಾತ್ಮಕ ಸೋಗು” ಎಂದು ಬಾಬಾಸಾಹೇಬರು ವಾದಿಸಿದ್ದರು. ಇಂದು ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕವಾಗಿಯೂ ‘ಹರಿಜನ’ ಪದದ ಬಳಕೆ ನಿಷೇಧಿತವಾಗಿದೆ. ಆದರೂ ಸರ್ಕಾರಿ ಕಡತಗಳಲ್ಲಿ ಅದು ಜೀವಂತವಾಗಿರುವುದು ಆಡಳಿತ ಯಂತ್ರದ ಜಡತ್ವವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.
ಇನ್ನು ‘ವಾಡಾ’ ಅಥವಾ ‘ಕೇರಿ’ ಎಂಬುದು ಕೇವಲ ಭೌಗೋಳಿಕ ಪದವಲ್ಲ; ಅದೊಂದು ಊರ ಹೊರಗಿನ, ಅವಕಾಶ ವಂಚಿತ, ಬಹಿಷ್ಕೃತ ಜಗತ್ತಿನ ಸಂಕೇತ. ಊರು ಮತ್ತು ವಾಡಾದ ನಡುವೆ ಇರುವ ಅದೃಶ್ಯ ರೇಖೆ ಜಾತಿವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಬೇರುಗಳನ್ನು ಗಟ್ಟಿಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ದೇವನೂರ ಮಹಾದೇವರ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಒಳದನಿಯು ಹೇಳುವಂತೆ, ಇಂತಹ ಶಬ್ದಗಳು ಎದೆಗೆ ಬಿದ್ದಾಗ, ಅವು ಅಕ್ಷರವಾಗಿ ಅರಳುವ ಬದಲು ಕೀಳರಿಮೆಯ ಬೀಜಗಳಾಗಿ ಬೇರುಬಿಡುತ್ತವೆ.
ಮಕ್ಕಳ ಮನಸ್ಸಿನ ಮೇಲಾಗುವ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಹಿಂಸೆ
ಒಮ್ಮೆ ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಿ; ಮುಗ್ಧ ಮಗುವೊಂದು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಶಾಲೆಗೆ ಕಾಲಿಡುವಾಗ ನಾಮಫಲಕದಲ್ಲಿರುವ ‘ಹರಿಜನ ವಾಡಾ’ ಎಂಬ ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಓದುತ್ತದೆ. ಆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ಆ ಮಗುವಿಗೆ—”ನೀನು ಈ ಊರಿನವನಲ್ಲ, ಊರ ಹೊರಗಿನ ವಾಡಾದವನು. ನಿನ್ನ ಇತಿಹಾಸ ಶೋಷಣೆಯದ್ದು” ಎಂಬ ಕ್ರೂರ ಸಂದೇಶ ರವಾನೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಶಿಕ್ಷಣವು ಮಗುವಿಗೆ ಜಗತ್ತನ್ನು ಗೆಲ್ಲುವ ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ತುಂಬಬೇಕು. ಬದಲಾಗಿ, ಶಾಲೆಯ ಹೆಸರೇ ಅವರ ಜಾತಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿದಿನ ನೆನಪಿಸುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಅದು ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಎಸಗುವ ‘ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಹಿಂಸೆ’ ಆಗುತ್ತದೆ.
ಸ್ವಾಭಿಮಾನದ ಮರುನಾಮಕರಣ: ಕೇವಲ ಹೆಸರಲ್ಲ, ಅದೊಂದು ಅಸ್ಮಿತೆ
ಹಾಗಾದರೆ ಪರಿಹಾರವೇನು? ಈ ಶೋಷಣೆಯ ಸಂಕೇತಗಳನ್ನು ಕಿತ್ತೊಗೆದು, ಆ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಭಿಮಾನದ, ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಸಂಕೇತಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು. ಇಂತಹ ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಬಡಾವಣೆಗಳನ್ನು ತಕ್ಷಣವೇ “ಜೈ ಭೀಮ್ ನಗರ”, “ಬಾಬಾಸಾಹೇಬ್ ನಗರ” ಅಥವಾ “ಬಾಬೂಜಿ ನಗರ” ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಬೇಕು.
’ಜೈ ಭೀಮ್’ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಘೋಷಣೆಯಲ್ಲ; ಅದೊಂದು ಸಮಾನತೆಯ ಉಸಿರು. ಬುದ್ಧ, ಬಸವ, ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರ ವೈಚಾರಿಕತೆಯ ಪ್ರತೀಕ. ಶಾಲೆಯೊಂದರ ಹೆಸರು ‘ಡಾ. ಬಿ.ಆರ್. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ನಗರ ಸರ್ಕಾರಿ ಶಾಲೆ’ ಎಂದಾದಾಗ, ಆ ಶಾಲೆಗೆ ಹೋಗುವ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಮಗುವಿನ ಎದೆಯಲ್ಲೂ “ನಾನು ಈ ದೇಶದ ಸಂವಿಧಾನ ಶಿಲ್ಪಿಯ ವಾರಸುದಾರ” ಎಂಬ ಹೆಮ್ಮೆ ಮೊಳಕೆಯೊಡೆಯುತ್ತದೆ. ಇದು ಕೇವಲ ಕಡತಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ತಿದ್ದುಪಡಿಯಲ್ಲ, ಬದಲಾಗಿ ಶತಮಾನಗಳಿಂದ ತುಳಿತಕ್ಕೊಳಗಾದ ಸಮುದಾಯಗಳಿಗೆ ನಾವು ಒದಗಿಸುವ ಸಾಂಕೇತಿಕ ಹಾಗೂ ‘ಚಾರಿತ್ರಿಕ ನ್ಯಾಯ’ವಾಗಿದೆ.
ಇದು ಕೇವಲ ಸೇಡಂ ತಾಲೂಕಿನ ಸಮಸ್ಯೆಯಲ್ಲ. ನಮ್ಮ ಶಿಕ್ಷಣ ಇಲಾಖೆ ಮತ್ತು ಕಂದಾಯ ಇಲಾಖೆಗಳು ತಕ್ಷಣವೇ ಎಚ್ಚೆತ್ತುಕೊಂಡು, ರಾಜ್ಯದಾದ್ಯಂತ ಸಮೀಕ್ಷೆ ನಡೆಸಬೇಕು. ಸರ್ಕಾರಿ ದಾಖಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿರುವ ಇಂತಹ ಎಲ್ಲ ಅವಹೇಳನಕಾರಿ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಅಳಿಸಿಹಾಕಿ, ಮಹನೀಯರ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲು ಅಧಿಕೃತ ಸರ್ಕಾರಿ ಆದೇಶ ಹೊರಡಿಸಬೇಕು. ನಮ್ಮ ಶಾಲೆಗಳು ಊರಿನವರ, ವಾಡಾದವರ ಶಾಲೆಗಳಾಗಬಾರದು; ಅವು ಪ್ರಜ್ಞಾವಂತರ ಶಾಲೆಗಳಾಗಬೇಕು. ಶೋಷಣೆಯ ಕತ್ತಲಿನಿಂದ ಸ್ವಾಭಿಮಾನದ ಬೆಳಕಿನೆಡೆಗೆ ನಡೆಯುವ ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಕೇವಲ ನಾಮಫಲಕಗಳ ಬದಲಾವಣೆಯಾಗದೆ, ನಮ್ಮೆಲ್ಲರ ಮನಸ್ಥಿತಿಯ ಬದಲಾವಣೆಯೂ ಆಗಬೇಕಿದೆ.
ಶಿವರಾಜ ಸೂ. ಸಣಮನಿ, ಮದಗುಣಕಿ
ಸಹ ಶಿಕ್ಷಕ
ಪಿಎಮ್ಶ್ರೀ ಸರಕಾರಿ ಹಿರಿಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಮತ್ತು ಪ್ರೌಢ ಶಾಲೆ, ನೀಲಹಳ್ಳಿ ತಾ. ಸೇಡಂ ಜಿ. ಕಲಬುರಗಿ
Comments are closed.