ನವದೆಹಲಿಯ ಆಡಳಿತ ಕೇಂದ್ರದ ಹೃದಯಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ‘ಕರ್ತವ್ಯ ಪಥ’ವು ಸ್ವತಂತ್ರ ಭಾರತದ ಹೊಸ ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ಸಾರುತ್ತಿದೆ. ಗಣರಾಜ್ಯೋತ್ಸವದ ಪಥಸಂಚಲನ ಹಾಗೂ ‘ಬೀಟಿಂಗ್ ರಿಟ್ರೀಟ್’ ಸಮಾರಂಭಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ರಾಗಗಳು ಮೊಳಗುತ್ತಿವೆ. ಭಾರತೀಯ ನೌಕಾಪಡೆಯ ಧ್ವಜದಲ್ಲಿ ಛತ್ರಪತಿ ಶಿವಾಜಿ ಮಹಾರಾಜರ ಅಷ್ಟಕೋನದ ರಾಜಮುದ್ರೆಯು ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದೆ ಹಾಗೂ ನೌಕಾಧಿಕಾರಿಗಳ ಭುಜಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕಿರೀಟದ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರಲಾಂಛನವಾದ ಅಶೋಕ ಸ್ತಂಭದ ಸಿಂಹಲಾಂಛನವು ರಾರಾಜಿಸುತ್ತಿದೆ. ಭಾರತೀಯ ರಕ್ಷಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ತನ್ನ ವಸಾಹತುಶಾಹಿಯ ಗುರುತುಗಳನ್ನು ಕಳಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ ಈ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸಂಧಿಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಸೇನೆಯ ಹುದ್ದೆಗಳ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಭಾರತೀಕರಣಗೊಳಿಸುವುದು ಮುಂದಿನ ತಾರ್ಕಿಕ ಹೆಜ್ಜೆಯಾಗಿದೆ. ಭಾಷೆಯು ಒಂದು ರಾಷ್ಟ್ರದ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಪ್ರಜ್ಞೆ, ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವ ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಮರಣೆಯ ಜೀವಂತ ವಾಹಕವಾಗಿದೆ. ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಚೀನ ಸಮರ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಭಾರತವು ತನ್ನ ರಕ್ಷಣಾ ಪಡೆಯ ಶ್ರೇಣಿಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಸ್ವಂತ ಮಣ್ಣಿನ ಪದಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ವಾಭಿಮಾನದ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿದೆ.
ಪ್ರಸ್ತುತ ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆಯ ಮೂರೂ ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಹುದ್ದೆಯ ಹೆಸರುಗಳು ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಯುರೋಪಿನ ಊಳಿಗಮಾನ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿಂದ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿವೆ. ‘ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್’ ಎಂಬುದು ಫ್ರೆಂಚ್ ಭಾಷೆಯ ‘ಲಿಯು’ (ಸ್ಥಳ) ಮತ್ತು ‘ಟೆನೆಂಟ್’ (ಹಿಡಿದಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವವನು) ಎಂಬ ಪದಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಯಾಗಿದ್ದು, ಮೇಲಧಿಕಾರಿಯ ಅನುಪಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳ ಕಾಯುವ ಪರ್ಯಾಯ ವ್ಯಕ್ತಿ ಎಂಬ ಅರ್ಥವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ‘ಕರ್ನಲ್’ ಎಂಬ ಪದವು ಇಟಾಲಿಯನ್ ಭಾಷೆಯ ‘ಕೊಲೊನೆಲ್ಲೊ’ದಿಂದ ಬಂದಿದ್ದು, ಸೈನಿಕರ ಸಾಲಿನ ನಾಯಕ ಎಂಬ ಅರ್ಥ ಹೊಂದಿದೆ. ‘ಬ್ರಿಗೇಡಿಯರ್’ ಫ್ರೆಂಚ್ ಮೂಲದ್ದಾದರೆ, ವಾಯುಪಡೆ ಮತ್ತು ಭೂಸೇನೆಯ ಉನ್ನತ ಹುದ್ದೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ‘ಮಾರ್ಷಲ್’ ಎಂಬ ಪದವು ಪ್ರಾಚೀನ ಜರ್ಮನಿಕ್ ಭಾಷೆಯ ‘ಮಾರಾಹ್’ (ಕುದುರೆ) ಮತ್ತು ‘ಸ್ಕಾಲ್ಕ್’ (ಸೇವಕ) ಎಂಬ ಪದಗಳಿಂದ ನಿಷ್ಪನ್ನವಾಗಿದೆ; ಮೂಲತಃ ರಾಜರ ಕುದುರೆ ಲಾಯದ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಕನನ್ನು ಈ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ನೌಕಾಪಡೆಯ ‘ಅಡ್ಮಿರಲ್’ ಪದವು ಅರೇಬಿಕ್ ಭಾಷೆಯ ‘ಅಮೀರ್-ಅಲ್-ಬಹರ್’ (ಸಮುದ್ರದ ಸರದಾರ) ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಸಿಸಿಲಿಯ ಮೂಲಕ ಯುರೋಪಿಗೆ ವಲಸೆ ಬಂದಿದೆ. ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿಯು ತನ್ನ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಕಟ್ಟಿದ ಸೇನೆಯು ಈ ಐರೋಪ್ಯ ಪದಗಳನ್ನು ಭಾರತದ ಮೇಲೆ ಹೇರಿತು. ನಮ್ಮ ಸೇನೆಯಲ್ಲಿ ‘ಸುಬೇದಾರ್’, ‘ಹವಾಲ್ದಾರ್’, ‘ನಾಯಕ್’ ಮತ್ತು ‘ಸಿಪಾಯಿ’ಯಂತಹ ಸ್ಥಳೀಯ ಪದಗಳು ಕೆಳಹಂತದ ಶ್ರೇಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿದ್ದರೂ, ನಿಯೋಜಿತ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿ ಇಂದಿಗೂ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಪದಪುಂಜಗಳೇ ಮುಂದುವರಿದಿರುವುದು ಐತಿಹಾಸಿಕ ವಿರೋಧಾಭಾಸವಾಗಿದೆ.
ಭಾರತದ ಸಮರ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಅವಲೋಕಿಸಿದರೆ, ಇಲ್ಲಿನ ಸೇನಾ ಸಂಘಟನೆಯು ಅತ್ಯಂತ ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾದ ಮತ್ತು ಸುಭದ್ರವಾದ ಪದಕೋಶವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರಾಚೀನ ಭಾರತೀಯ ಯುದ್ಧತಂತ್ರದಲ್ಲಿ ಸೇನೆಯನ್ನು ಅದರ ಗಾತ್ರ ಹಾಗೂ ಕಾರ್ಯವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಪತ್ತಿ, ಸೇನಾಮುಖ, ಗುಲ್ಮ, ಗಣ, ವಾಹಿನಿ, ಪೃತನಾ, ಚಮೂ, ಅನೀಕಿನಿ ಮತ್ತು ಅಕ್ಷೌಹಿಣಿ ಎಂಬ ಒಂಬತ್ತು ನಿಖರ ಘಟಕಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಕೌಟಿಲ್ಯನ ‘ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ’ವು ಪದಾತಿದಳ, ಅಶ್ವದಳ, ಗಜದಳ ಮತ್ತು ರಥದಳಗಳ ಆಡಳಿತವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾ ಪತ್ತಿಪಾಲ, ಶತಾನೀಕ, ನಾಯಕ, ಸೇನಾಪತಿ ಹಾಗೂ ನೌಕಾದಳದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥನಾದ ‘ನಾವಾಧ್ಯಕ್ಷ’ನ ಕಾರ್ಯವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಎಳೆಎಳೆಯಾಗಿ ಬಿಚ್ಚಿಡುತ್ತದೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಚಾಲುಕ್ಯರು, ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟರು ಮತ್ತು ಹೊಯ್ಸಳರ ಕಾಲದ ಕನ್ನಡ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ‘ಮಹಾಪ್ರಚಂಡ ದಂಡನಾಯಕ’, ‘ಸರ್ವಸೇನಾಧಿಪತಿ’ ಎಂಬ ಗಂಭೀರ ಹುದ್ದೆಗಳ ಉಲ್ಲೇಖವಿದೆ. ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಮೈಸೂರು ಒಡೆಯರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸೇನೆಯ ಚುಕ್ಕಾಣಿ ಹಿಡಿದವರನ್ನು ‘ದಳವಾಯಿ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಪಶ್ಚಿಮ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಛತ್ರಪತಿ ಶಿವಾಜಿ ಮಹಾರಾಜರ ಸೇನೆಯಲ್ಲಿ ‘ಸರ್ನೋಬತ್’ ಮತ್ತು ನೌಕಾಪಡೆಯಲ್ಲಿ ‘ಸರ್ಖೇಲ್’ (ಕಾನ್ಹೋಜಿ ಆಂಗ್ರೆ ಅವರ ಬಿರುದು) ಎಂಬ ಪದಗಳಿದ್ದರೆ, ಪೂರ್ವದ ಅಸ್ಸಾಮಿನ ಅಹೋಮ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ‘ಬೋರ್ಫುಕನ್’, ಸಾವಿರ ಯೋಧರ ನಾಯಕನಿಗೆ ‘ಹಜಾರಿಕಾ’ ಮತ್ತು ನೂರು ಯೋಧರ ನಾಯಕನಿಗೆ ‘ಸೈಕಿಯಾ’ ಎಂಬ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ಶ್ರೇಣಿಗಳಿದ್ದವು.
ಈ ಶ್ರೀಮಂತ ಪರಂಪರೆಯ ತಳಹದಿಯ ಮೇಲೆ ಭಾರತೀಯ ಭೂಸೇನೆಯ (ಸ್ಥಳಸೇನೆ) ಶ್ರೇಣಿಗಳನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿ ಮರುರೂಪಿಸಬಹುದು. ಪ್ರಾಚೀನ ಸೇನಾ ಘಟಕಗಳಾದ ಗುಲ್ಮ (ಕಂಪನಿ), ಗಣ (ಬೆಟಾಲಿಯನ್), ವಾಹಿನಿ (ಬ್ರಿಗೇಡ್) ಮತ್ತು ದಂಡ (ಡಿವಿಷನ್) ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳನ್ನು ಆಧುನಿಕ ಸೇನಾ ರಚನೆಗೆ ನೇರವಾಗಿ ಬೆಸೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ. ಭೂಸೇನೆಗೆ ನಿಯೋಜನೆಗೊಳ್ಳುವ ಆರಂಭಿಕ ಹಂತದ ಅಧಿಕಾರಿಯಾದ ‘ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್’ ಹುದ್ದೆಯನ್ನು ‘ಸೇನಾನಿ’ ಅಥವಾ ‘ಯುವನಾಯಕ’ ಎಂದು ಕರೆಯಬಹುದು. ನೂರು ಯೋಧರ ಕಂಪನಿಯನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸುವ ‘ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್’ ಶ್ರೇಣಿಗೆ ಕೌಟಿಲ್ಯನ ಕಾಲದ ‘ಶತಾನೀಕ’ ಅಥವಾ ‘ಪತ್ತಿಪಾಲ’ ಎಂಬ ಪದವು ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ತವಾಗಿದೆ. ಸೇನೆಯ ಪ್ರಮುಖ ತುಕಡಿಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ‘ಮೇಜರ್’ ಹುದ್ದೆಗೆ ‘ಗುಲ್ಮಪತಿ’ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಒಪ್ಪುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಪೂರ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಬೆಟಾಲಿಯನ್ ಅಥವಾ ರೆಜಿಮೆಂಟ್ ಮುನ್ನಡೆಸುವ ‘ಕರ್ನಲ್’ ಹುದ್ದೆಯನ್ನು ‘ಗಣನಾಯಕ’ ಅಥವಾ ‘ಪೃತನಾಪತಿ’ ಎಂದೂ, ಆತನಿಗೆ ಪೂರಕವಾಗಿ ನಿಲ್ಲುವ ‘ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಕರ್ನಲ್’ ಹುದ್ದೆಯನ್ನು ‘ಉಪಗಣನಾಯಕ’ ಎಂದೂ ಗುರುತಿಸಬಹುದು. ಬ್ರಿಗೇಡ್ ಮಟ್ಟದ ಪಡೆಯನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸುವ ‘ಬ್ರಿಗೇಡಿಯರ್’ ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ‘ವಾಹಿನಿಪತಿ’ ಅಥವಾ ‘ಚಮೂಪತಿ’ಯಾಗಬಲ್ಲರು. ಒಂದು ಡಿವಿಷನ್ ಮುನ್ನಡೆಸುವ ‘ಮೇಜರ್ ಜನರಲ್’ ಹುದ್ದೆಗೆ ಕನ್ನಡ ಶಾಸನಗಳ ಗಂಭೀರ ಪದವಾದ ‘ದಂಡನಾಯಕ’ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿದೆ. ಬೃಹತ್ ಕಮಾಂಡ್‌ಗಳ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾದ ‘ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಜನರಲ್’ ಅವರನ್ನು ‘ಸೇನಾಪತಿ’ ಎಂದೂ, ಭೂಸೇನೆಯ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾದ ‘ಜನರಲ್’ ಅವರನ್ನು ‘ಮಹಾಸೇನಾಪತಿ’ ಎಂದೂ, ಪಂಚತಾರಾ ಶ್ರೇಣಿಯ ‘ಫೀಲ್ಡ್ ಮಾರ್ಷಲ್’ ಹುದ್ದೆಯನ್ನು ‘ಮಹಾದಂಡನಾಯಕ’ ಅಥವಾ ‘ಸರ್ವಸೇನಾಧಿಪತಿ’ ಎಂದೂ ಕರೆಯುವುದರಿಂದ ಪ್ರತಿ ಹುದ್ದೆಗೂ ಐತಿಹಾಸಿಕ ತೂಕ ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.
ಸಮುದ್ರದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭುತ್ವ ಸಾಧಿಸಿದ್ದ ಚೋಳರ ಮತ್ತು ಮರಾಠರ ಕಡಲ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಭಾರತೀಯ ನೌಕಾಪಡೆಯ (ಜಲಸೇನೆ) ಹುದ್ದೆಗಳನ್ನು ಸ್ವದೇಶೀಕರಣಗೊಳಿಸಬಹುದು. ನೌಕಾಪಡೆಯ ಕಿರಿಯ ಕಾರ್ಯಾಚರಣಾ ಅಧಿಕಾರಿಯಾದ ‘ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್’ ಶ್ರೇಣಿಯನ್ನು ‘ನೌಕಾಸೇನಾನಿ’ ಎಂದೂ, ‘ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಕಮಾಂಡರ್’ ಶ್ರೇಣಿಯನ್ನು ‘ಉಪನೌಕಾನಾಯಕ’ ಎಂದೂ, ಮಧ್ಯಮ ಶ್ರೇಣಿಯ ಯುದ್ಧನೌಕೆಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥನಾದ ‘ಕಮಾಂಡರ್’ ಹುದ್ದೆಯನ್ನು ‘ನೌಕಾನಾಯಕ’ ಎಂದೂ ಕರೆಯುವುದು ಸಹಜವಾಗಿದೆ. ಬೃಹತ್ ಯುದ್ಧನೌಕೆಯ ಸಂಪೂರ್ಣ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಹೊರುವ ನೌಕಾಪಡೆಯ ‘ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್’ ಹುದ್ದೆಗೆ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರದ ‘ನಾವಾಧ್ಯಕ್ಷ’ ಅಥವಾ ‘ಪೋತಪತಿ’ (ಪೋತ ಎಂದರೆ ಹಡಗು) ಎಂಬ ಪದವು ಗಾಂಭೀರ್ಯವನ್ನು ತಂದುಕೊಡುತ್ತದೆ. ಯುದ್ಧನೌಕೆಗಳ ಸಮೂಹವನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸುವ ‘ಕಮೊಡೋರ್’ ಶ್ರೇಣಿಗೆ ‘ನೌಕಾವಾಹಿನಿಪತಿ’ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಸೂಕ್ತ. ಉನ್ನತ ಧ್ವಜಾಧಿಕಾರಿಗಳಾದ ‘ರಿಯರ್ ಅಡ್ಮಿರಲ್’, ‘ವೈಸ್ ಅಡ್ಮಿರಲ್’ ಮತ್ತು ನೌಕಾಪಡೆಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾದ ‘ಅಡ್ಮಿರಲ್’ ಹುದ್ದೆಗಳನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ‘ಸಾಗರಪಾಲ’, ‘ನೌಕಾಧಿಪತಿ’ ಮತ್ತು ‘ಮಹಾನೌಕಾಧಿಪತಿ’ ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಭಾರತದ ಸಾಗರ ಪರಂಪರೆಗೆ ನೈಜ ಗೌರವ ಸಲ್ಲಿಸಿದಂತಾಗುತ್ತದೆ.
ವಾಯುಪಡೆಯು ಇಪ್ಪತ್ತನೇ ಶತಮಾನದ ಆಧುನಿಕ ಆವಿಷ್ಕಾರವಾಗಿದ್ದರೂ, ಭಾರತೀಯ ಭಾಷಾ ಭಂಡಾರದಲ್ಲಿರುವ ಗಗನ, ವ್ಯೋಮ, ಪಕ್ಷ ಮತ್ತು ವ್ಯೂಹ ಎಂಬ ಪದಗಳು ಆಕಾಶಯುದ್ಧದ ತಂತ್ರಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ನಿಖರವಾಗಿ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಸುತ್ತವೆ. ವಾಯುಪಡೆಯ ಆರಂಭಿಕ ಹಂತದ ‘ಫ್ಲೈಯಿಂಗ್ ಆಫೀಸರ್’ ಮತ್ತು ‘ಫ್ಲೈಟ್ ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್’ ಹುದ್ದೆಗಳನ್ನು ‘ಗಗನರಕ್ಷಕ’ ಮತ್ತು ‘ವಿಮಾನಸೇನಾನಿ’ ಎಂದು ಕರೆಯಬಹುದು. ಯುದ್ಧವಿಮಾನಗಳ ತುಕಡಿಯನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸುವ ‘ಸ್ಕ್ವಾಡ್ರನ್ ಲೀಡರ್’ ಹುದ್ದೆಗೆ ‘ವ್ಯೂಹನಾಯಕ’ ಎಂಬುದು ಅತ್ಯಂತ ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕವಾದ ಪದವಾಗಿದೆ. ವಾಯುಪಡೆಯ ‘ವಿಂಗ್’ (ಪಕ್ಷ) ಮುನ್ನಡೆಸುವ ‘ವಿಂಗ್ ಕಮಾಂಡರ್’ ಶ್ರೇಣಿಯು ನೇರವಾಗಿ ‘ಪಕ್ಷಾಧಿಪತಿ’ ಅಥವಾ ‘ವಿಮಾನದಳಪತಿ’ಯಾಗಿ ರೂಪಾಂತರಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಪ್ರಮುಖ ವಾಯುನೆಲೆಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿರುವ ‘ಗ್ರೂಪ್ ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್’ ಅವರನ್ನು ‘ವ್ಯೋಮಪತಿ’ ಅಥವಾ ‘ಗಗನಗಣನಾಯಕ’ ಎಂದು ಸಂಬೋಧಿಸಬಹುದು. ಉನ್ನತ ಶ್ರೇಣಿಯಾದ ‘ಏರ್ ಕಮೊಡೋರ್’ ಹುದ್ದೆಯನ್ನು ‘ವಾಯುವಾಹಿನಿಪತಿ’ ಎಂದೂ, ‘ಏರ್ ವೈಸ್ ಮಾರ್ಷಲ್’ ಹುದ್ದೆಯನ್ನು ‘ಗಗನದಂಡನಾಯಕ’ ಎಂದೂ, ‘ಏರ್ ಮಾರ್ಷಲ್’ ಅವರನ್ನು ‘ವಾಯುಸೇನಾಪತಿ’ ಎಂದೂ, ವಾಯುಪಡೆಯ ಪರಮೋಚ್ಚ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾದ ‘ಏರ್ ಚೀಫ್ ಮಾರ್ಷಲ್’ ಅವರನ್ನು ‘ಮಹಾವಾಯುಸೇನಾಧಿಪತಿ’ ಎಂದೂ ಕರೆಯುವುದರಿಂದ ವಾಯುಪಡೆಯ ಅಧಿಕಾರ ಶ್ರೇಣಿಯು ಸಂಪೂರ್ಣ ಭಾರತೀಯ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ.
ಸೇನಾ ಪದಕೋಶದ ಈ ಪರಿವರ್ತನೆಗೆ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಹಾಗೂ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಸ್ವರೂಪ ನೀಡಲು ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವಾಲಯವು ಭಾಷಾವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು, ಶಾಸನತಜ್ಞರು, ಸೇನಾ ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಮತ್ತು ನಿವೃತ್ತ ಸೇನಾಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ‘ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸೇನಾ ಪದಕೋಶ ಆಯೋಗ’ವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು. ಹೊಸ ಪದಗಳನ್ನು ಟಂಕಿಸುವಾಗ ಯುದ್ಧಭೂಮಿಯ ವಾಸ್ತವಗಳನ್ನು ಗಮನದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವುದು ಅತ್ಯಗತ್ಯ. ರಣರಂಗದಲ್ಲಿ ಆದೇಶಗಳನ್ನು ನೀಡುವಾಗ ಪದಗಳು ಚಿಕ್ಕದಾಗಿ, ಉಚ್ಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಮತ್ತು ಧ್ವನಿ ಗಾಂಭೀರ್ಯದಿಂದ ಕೂಡಿರಬೇಕು. ಅಧಿಕಾರಿಯು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯು ಆತನ ಹುದ್ದೆಯ ಹೆಸರಿನಲ್ಲೇ ಪ್ರತಿಫಲಿಸುವಂತಹ ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ನಿಖರತೆ ಇರಬೇಕು. ಇದರೊಂದಿಗೆ ಸಂಸ್ಕೃತ, ಪ್ರಾಕೃತ, ಕನ್ನಡ, ತಮಿಳು, ಮರಾಠಿ ಮತ್ತು ಅಸ್ಸಾಮಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಭಾರತದ ವಿವಿಧ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸಮರ ಪರಂಪರೆಗಳ ಪದಗಳನ್ನು ಸಮನ್ವಯಗೊಳಿಸುವ ಮೂಲಕ ಸೇನೆಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಏಕತೆಯನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿಯಬೇಕು.
ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಜಂಟಿ ಸಮರಾಭ್ಯಾಸಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಶಾಂತಿಪಾಲನಾ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವಾಗ ಸ್ಥಳೀಯ ಪದಗಳ ಬಳಕೆ ಹೇಗೆ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ವಿಶ್ವದ ಪ್ರಮುಖ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳೇ ಉತ್ತರ ನೀಡಿವೆ. ರಷ್ಯಾ ತನ್ನ ಸೇನೆಯಲ್ಲಿ ‘ಪೊಲ್ಕೊವ್ನಿಕ್’ (ಕರ್ನಲ್) ಎಂಬ ಸ್ಲಾವಿಕ್ ಮೂಲದ ಪದವನ್ನು ಬಳಸಿದರೆ, ಚೀನಾದ ಸೇನೆಯು ‘ಶಾಂಗ್‌ಜಿಯಾಂಗ್’ (ಜನರಲ್) ಮತ್ತು ‘ದಾಕ್ಸಿಯಾವೊ’ ಎಂಬ ಮ್ಯಾಂಡರಿನ್ ಪದಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ; ಜರ್ಮನಿಯು ‘ಒಬರ್ಸ್ಟ್’ ಮತ್ತು ‘ಹಾಪ್ಟ್‌ಮನ್’ ಎಂಬ ತನ್ನದೇ ಭಾಷೆಯ ಶ್ರೇಣಿಗಳನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. 1948ರಲ್ಲಿ ಹೊಸ ರಾಷ್ಟ್ರವಾಗಿ ಉದಯಿಸಿದ ಇಸ್ರೇಲ್, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಪದಗಳನ್ನು ಕೈಬಿಟ್ಟು ಪ್ರಾಚೀನ ಹೀಬ್ರೂ ಭಾಷೆಯ ‘ರಾವ್-ಅಲುಫ್’ (ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಜನರಲ್), ‘ಅಲುಫ್’ (ಮೇಜರ್ ಜನರಲ್), ‘ತಾತ್-ಅಲುಫ್’ (ಬ್ರಿಗೇಡಿಯರ್) ಮತ್ತು ‘ಸೆರೆನ್’ (ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್) ಎಂಬ ಪದಗಳನ್ನು ತನ್ನ ರಕ್ಷಣಾ ಪಡೆಯಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿತು. ಈ ದೇಶಗಳು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸೇನಾ ವ್ಯವಹಾರಗಳಿಗಾಗಿ ಸಮಾನಾರ್ಥಕ ಶ್ರೇಣಿ ಕೋಷ್ಟಕವನ್ನು (Equivalence Chart) ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು ಜಾಗತಿಕ ಸಮನ್ವಯತೆಯನ್ನು ಸಾಧಿಸುತ್ತಿವೆ. ಭಾರತವೂ ಇದೇ ದ್ವಿಮುಖ ಸೂತ್ರವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶಿಷ್ಟಾಚಾರ ಮತ್ತು ಆಂತರಿಕ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವ ಎರಡನ್ನೂ ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ನಿಭಾಯಿಸಬಹುದು.
ಪೂರ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ವಿಮೋಚನೆಯು ಬೌದ್ಧಿಕ, ಭಾಷಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸ್ವಾವಲಂಬನೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಕಾರಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆಯು ಈಗಾಗಲೇ ತನ್ನ ಸಮರಾಭ್ಯಾಸಗಳಿಗೆ ‘ಗಗನಶಕ್ತಿ’, ‘ವಾಯುಶಕ್ತಿ’ ಮತ್ತು ‘ತರಂಗ್ ಶಕ್ತಿ’ ಎಂದು ಹೆಸರಿಟ್ಟಿದೆ. ದೇಶೀಯವಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಯುದ್ಧನೌಕೆಗಳು ‘ವಿಕ್ರಾಂತ್’, ‘ವಿಂಧ್ಯಗಿರಿ’ ಮತ್ತು ‘ಅರಿಹಂತ್’ ಎಂಬ ಹೆಸರುಗಳಿಂದ ಸಾಗರವನ್ನು ಸೀಳುತ್ತಿದ್ದರೆ, ‘ತೇಜಸ್’ ಯುದ್ಧವಿಮಾನ ಮತ್ತು ‘ಪ್ರಚಂಡ’ ಹೆಲಿಕಾಪ್ಟರ್‌ಗಳು ಆಗಸದಲ್ಲಿ ಗರ್ಜಿಸುತ್ತಿವೆ. ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆಯ ಬತ್ತಳಿಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳೆಲ್ಲವೂ ಈ ಮಣ್ಣಿನ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಹೊತ್ತಿರುವಾಗ, ಅವುಗಳನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸುವ ವೀರ ಯೋಧರ ಭುಜದ ಮೇಲಿನ ಹುದ್ದೆಗಳೂ ಭಾರತೀಯ ಪರಂಪರೆಯ ಧ್ವನಿಯಾಗಬೇಕು. ಭಾರತೀಯ ಸೇನಾಧಿಕಾರಿಗಳು ‘ಗಣನಾಯಕ’, ‘ದಂಡನಾಯಕ’, ‘ನಾವಾಧ್ಯಕ್ಷ’ ಮತ್ತು ‘ಮಹಾಸೇನಾಪತಿ’ಯಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರಧ್ವಜಕ್ಕೆ ವಂದಿಸುವ ದಿನವು ಭಾರತದ ರಕ್ಷಣಾ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಶಕೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಲಿದೆ.
ಶಿವರಾಜ ಸೂ. ಸಣಮನಿ, ಮದಗುಣಕಿ
