ಇತಿಹಾಸದ ಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟೋ ರಾಜರು ಬಂದು ಹೋಗಿದ್ದಾರೆ, ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳು ಉದಯಿಸಿ ಅಸ್ತಮಿಸಿವೆ. ಆದರೆ ಕೇವಲ ಉಳಿ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಿಗೆಯಿಂದ ಕಲ್ಲನ್ನು ಕರಗಿಸಿ, ಅದಕ್ಕೆ ಜೀವ ತುಂಬಿ, ಶತಮಾನಗಳಾಚೆಗೂ ಉಳಿಯುವಂತಹ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವೊಂದನ್ನು ಕಟ್ಟಿದವರು ಯಾರಾದರೂ ಇದ್ದರೆ ಅದು ಶಿಲ್ಪಿಗಳು ಮಾತ್ರ. ಅಂತಹ ಶಿಲ್ಪಿಗಳ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಧ್ರುವತಾರೆಯಂತೆ ಮಿನುಗುವ, ಹೊಯ್ಸಳ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಪರ್ಯಾಯ ಹೆಸರೇ ಆಗಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ- ಅಮರಶಿಲ್ಪಿ ಜಕಣಾಚಾರ್ಯ.
ಜಕಣಾಚಾರ್ಯರು ಕೇವಲ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯಲ್ಲ; ಅವರು ಭಾರತೀಯ ಕಲಾಪರಂಪರೆಯ ಉತ್ಕೃಷ್ಟತೆಯ ಸಂಕೇತ. ಬೇಲೂರು ಮತ್ತು ಹಳೆಬೀಡಿನ ದೇವಾಲಯಗಳ ಕಂಬಗಳನ್ನು ಮುಟ್ಟಿದಾಗ ನಮಗೆ ಕೇವಲ ಕಲ್ಲಿನ ಸ್ಪರ್ಶವಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಬದಲಿಗೆ ನೂರಾರು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಆ ಕಲ್ಲನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ, ಪ್ರೀತಿಸಿ, ಅದಕ್ಕೊಂದು ರೂಪ ನೀಡಿದ ಕಲಾವಿದನ ಎದೆಯ ಬಡಿತ ಕೇಳಿಸುತ್ತದೆ. ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಮೈಕೆಲ್ ಏಂಜೆಲೊ ಅಥವಾ ಲಿಯೊನಾರ್ಡೊ ಡ ವಿಂಚಿಯವರನ್ನು ಹೇಗೆ ಆರಾಧಿಸುತ್ತಾರೋ, ಅದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಮಿಗಿಲಾದ ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಗೌರವಕ್ಕೆ ಜಕಣಾಚಾರ್ಯರು ಪಾತ್ರರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಏಕೆಂದರೆ, ಅವರು ಕಲ್ಲನ್ನು ಗೆಲ್ಲಲಿಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಕಲ್ಲಿನೊಂದಿಗೆ ಸಂವಾದ ನಡೆಸಿದರು.
ಐತಿಹ್ಯ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತವದ ಸಂಘರ್ಷ
ಜಕಣಾಚಾರ್ಯರ ಬದುಕಿನ ಸುತ್ತ ಅನೇಕ ದಂತಕಥೆಗಳಿವೆ. ಅವರು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯೇ ಅಥವಾ ಆ ಕಾಲದ ಸಮರ್ಥ ಶಿಲ್ಪಿಗಳ ಸಮೂಹದ ಪ್ರಾತಿನಿಧಿಕ ಹೆಸರೇ ಎಂಬುದು ಇತಿಹಾಸಕಾರರ ಚರ್ಚೆಯ ವಿಷಯ. ಆದರೆ ಒಂದು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಿಂದ ನೋಡಿದಾಗ, ಈ ಐತಿಹ್ಯಗಳೇ ಜಕಣಾಚಾರ್ಯರ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ತೂಕ ತಂದುಕೊಡುತ್ತವೆ. ತನ್ನ ಮಗ ಡಂಕಣಾಚಾರ್ಯನು ತಾನು ಕೆತ್ತಿದ ವಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ದೋಷವಿದೆ (ಕಪ್ಪೆ ಇದೆ) ಎಂದು ಸವಾಲು ಹಾಕಿದಾಗ, ಅದನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ಜಕಣಾಚಾರ್ಯರು ತೋರುವ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆ ಮತ್ತು ಸೋತರೆ ತನ್ನ ಬಲಗೈಯನ್ನೇ ಕತ್ತರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೇನೆ ಎಂಬ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ- ಇವು ಕೇವಲ ಕಥೆಯಲ್ಲ. ಇದು ಕಲಾವಿದನೊಬ್ಬನಿಗೆ ತನ್ನ ಕಲೆಯ ಮೇಲಿರುವ ಅಚಲವಾದ ನಿಷ್ಠೆ ಮತ್ತು ಪರಿಪೂರ್ಣತೆಯ ಹಪಹಪಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.
ಇಲ್ಲಿ ನಾವು ಗಮನಿಸಬೇಕಾದ ಸೂಕ್ಷ್ಮವೆಂದರೆ, ಜಕಣಾಚಾರ್ಯರು “ತಾನು ಶ್ರೇಷ್ಠ” ಎಂಬ ಅಹಂಕಾರವನ್ನು ಮಗನ ಎದುರು ಸೋಲುವ ಮೂಲಕ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಕಲೆ ಎನ್ನುವುದು ಕಲಾವಿದನಿಗಿಂತ ದೊಡ್ಡದು ಎಂಬ ಸತ್ಯವನ್ನು ಈ ಘಟನೆ ಸಾರುತ್ತದೆ. ಕೈದಾಳದ ಚೆನ್ನಕೇಶವ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಅವರ ಕತ್ತರಿಸಿದ ಕೈ ಮತ್ತೆ ಕೂಡಿಕೊಂಡಿತು ಎಂಬ ಐತಿಹ್ಯವು, ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪ ಮತ್ತು ಸಮರ್ಪಣಾ ಮನೋಭಾವದಿಂದ ಮನುಷ್ಯ ಮತ್ತೆ ಪರಿಪೂರ್ಣನಾಗಬಲ್ಲ ಎಂಬ ದಾರ್ಶನಿಕ ಸತ್ಯವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತದೆ.
ಬಳಪದ ಕಲ್ಲಿನಲಿ ಅರಳಿದ ಕಾವ್ಯ
ಹೊಯ್ಸಳ ಶೈಲಿಯು ಪ್ರಪಂಚದ ಇತರೆಲ್ಲಾ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ ನಿಲ್ಲುವುದು ಅದರ ಸೂಕ್ಷ್ಮತೆಯಿಂದಾಗಿ. ಜಕಣಾಚಾರ್ಯರು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದು ‘ಬಳಪದ ಕಲ್ಲು’ (Soapstone). ಇದು ಮೃದು, ಆದರೆ ಕೆತ್ತಿದ ನಂತರ ಕಠಿಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಮಾಧ್ಯಮದ ಆಯ್ಕೆಯೇ ಅವರ ಜಾಣ್ಮೆಗೆ ಸಾಕ್ಷಿ. ಬೇಲೂರಿನ ಶಿಲಾಬಾಲಿಕೆಯರ ಮುಖದ ಹಾವಭಾವ, ಅವರು ಧರಿಸಿರುವ ಆಭರಣಗಳ ಸೂಕ್ಷ್ಮತೆ, ಸೀರೆಯ ನೆರಿಗೆಗಳು- ಇವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ನೋಡಿದಾಗ, ಜಕಣಾಚಾರ್ಯರು ಕಲ್ಲನ್ನು ಲೋಹದಂತೆ ಅಥವಾ ಮೇಣದಂತೆ ಬಳಸಿದ್ದಾರೆಯೇ ಎಂಬ ಅನುಮಾನ ಮೂಡುತ್ತದೆ.
ಅವರು ಕೆತ್ತಿದ ಮದನಿಕೆಯರು ಕೇವಲ ಸುಂದರ ಸ್ತ್ರೀಯರಲ್ಲ; ಅವರು ಮಾನವನ ಭಾವನೆಗಳ ಪ್ರತಿರೂಪಗಳು. ಕನ್ನಡಿ ನೋಡುವ ದರ್ಪಣ ಸುಂದರಿ, ಗಿಳಿ ಹಾರಿಸುವಾಕೆ, ನರ್ತಕಿ- ಇವರೆಲ್ಲರೂ ಜಕಣಾಚಾರ್ಯರ ಮನಸ್ಸಿನ ಆಳದಲ್ಲಿದ್ದ ಸೌಂದರ್ಯ ಪ್ರಜ್ಞೆಯ ಸಾಕ್ಷಿಗಳು. ಅಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲು ಮಾಯವಾಗಿ, ಕೇವಲ ಭಾವನೆಗಳು ಮಾತ್ರ ಉಳಿಯುತ್ತವೆ. ಒಂದು ಜಡ ವಸ್ತುವಿನೊಳಗೆ ಚೈತನ್ಯವನ್ನು ತುಂಬುವ ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯೇ ನಿಜವಾದ “ಅಮರತ್ವ”.
ಇಂದಿನ ತಾಂತ್ರಿಕ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಜಕಣಾಚಾರ್ಯ
ಇಂದು ನಾವು 3D ಪ್ರಿಂಟಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆಯ (AI) ಯುಗದಲ್ಲಿದ್ದೇವೆ. ಯಂತ್ರಗಳು ನಿಮಿಷಗಳಲ್ಲಿ ಎಂತಹ ಸಂಕೀರ್ಣ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನಾದರೂ ಸೃಷ್ಟಿಸಬಲ್ಲವು. ಆದರೆ, ಜಕಣಾಚಾರ್ಯರ ಉಳಿ ಏಟಿನಲ್ಲಿ ಇದ್ದ ಆ “ಮಾನವ ಸ್ಪರ್ಶ”ವನ್ನು (Human Touch) ಯಾವ ಯಂತ್ರವೂ ನೀಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಯಂತ್ರಕ್ಕೆ ಕೇವಲ ‘ಅಳತೆ’ ಗೊತ್ತು, ಆದರೆ ಶಿಲ್ಪಿಗೆ ‘ಅನುಭೂತಿ’ ಗೊತ್ತು. ಜಕಣಾಚಾರ್ಯರ ಶಿಲ್ಪಗಳಲ್ಲಿನ ಸಣ್ಣಪುಟ್ಟ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು, ಅಸಮರೂಪತೆಗಳೇ ಅವುಗಳಿಗೆ ಜೀವಂತಿಕೆಯನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟಿವೆ. ಪರಿಪೂರ್ಣತೆಯೆಂದರೆ ಯಾಂತ್ರಿಕ ನಿಖರತೆಯಲ್ಲ, ಅದು ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಸಾಂದ್ರತೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅವರ ಕಲೆ ನಮಗೆ ಕಲಿಸುತ್ತದೆ.
ಕಾಲವನ್ನು ಮೀರಿ ನಿಂತ ಕಲೆ
ಅಮರಶಿಲ್ಪಿ ಜಕಣಾಚಾರ್ಯರು ನಮಗೆ ಕಲಿಸುವುದು ಇಷ್ಟೇ- ನಾವು ಮಾಡುವ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಲೀನವಾದಾಗ, ನಾವು ಇಲ್ಲವಾಗುತ್ತೇವೆ ಮತ್ತು ನಮ್ಮ ಕೆಲಸ ಮಾತ್ರ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ. ಬೇಲೂರಿನ ದೇವಾಲಯದ ಅಂಗಳದಲ್ಲಿ ನಿಂತು ಮೇಲೆ ನೋಡಿದರೆ, ಅಲ್ಲಿನ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕಂಬವೂ, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವಿಗ್ರಹವೂ ಜಕಣಾಚಾರ್ಯರ ಧ್ಯಾನದ ಫಲಗಳಂತೆ ಕಾಣುತ್ತವೆ.
ಅವರು ಅಮರರಾಗಿದ್ದು ಯಾವುದೋ ಮಂತ್ರಶಕ್ತಿಯಿಂದಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ತಮ್ಮ ಕಾಯಕ ನಿಷ್ಠೆಯಿಂದ. ಇಂದಿಗೂ, ಆ ದೇವಾಲಯಗಳ ಮೂಲಕ ಬೀಸುವ ಗಾಳಿ ಜಕಣಾಚಾರ್ಯರ ಹೆಸರನ್ನು ಪಿಸುಗುಟ್ಟುತ್ತದೆ. ಎಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಸೌಂದರ್ಯದ ಆರಾಧನೆ ಇರುತ್ತದೆಯೋ, ಎಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಕಲೆಯ ಗೌರವ ಇರುತ್ತದೆಯೋ, ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಜಕಣಾಚಾರ್ಯರು ಜೀವಂತವಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ಕೇವಲ ಶಿಲ್ಪಿಯಲ್ಲ, ಅವರು ಭಾರತೀಯ ಮನಸ್ಸು ಕಂಡುಕೊಂಡ ಸೌಂದರ್ಯದ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರ.
ಕಲ್ಲು ಕರಗೀತು, ಕಾಲ ಉರುಳೀತು, ಆದರೆ ಜಕಣಾಚಾರ್ಯರ ಉಳಿ ಸದ್ದು ಇತಿಹಾಸದ ಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಎಂದಿಗೂ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಸುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತದೆ.
ಶಿವರಾಜ ಸೂ. ಸಣಮನಿ, ಮದಗುಣಕಿ
9739741141
Comments are closed.